Комисијата за жалби на Советот за етика во медиумите на Македонија минатата година добила 244 жалби за неетеичко известување во медиумите, што е најголема бројка досега, информираа денеска од СЕММ.
Од нив 145 биле без основа за разгледување, а Комисијата разгледала и донела одлуки за 96 жалби. Најчесто прекршувањата се однесувале на членовите еден, три и десет од Кодексот на новинарите. Најголем број од жалбите се однесуваат на содржини објавени на интернет порталите, 78, во печатените медиуми и нивните веб изданија 11, на веб страниците на телевизиите, шест, и една жалба за содржина емитувана на телевизија.
Како што информираат од СЕММ, од разгледаните 96 жалби минатата година, за 58 се донесени одлуки дека постои прекршување на Кодексот, а за 32 дека не постои. Шест жалби се решени со медијација. Најчести подносители на жалбите во 2025 година биле политичарите, носителите на јавни функции и институциите, кои доставиле 36 жалби, потоа граѓаните со 25, организациите и здруженијата од граѓанскиот сектор со 22, а медиумите и новинарите и политичките партии со по шест жалби.
Според Леунора Калиќи, претседателка на Управниот одбор на СЕММ, бројките не се само статистика, туку укажуваат дека Советот е организација со кредибилитет и интегритет со доверба кај граѓаните и организациите, како столб на одбрана на професионалното и етичкото новинарство.
„Фактот дека се разгледани 96 поплаки укажува каде би требало да реагираме и каде може да интервениране за да добиеме појасна слика и подобрување во медиумскиот простор во следниот период. Информациите веќе се преместени во онлајн просторот и од тие причини за онлајн медиумите се однесуваат и најголем број од жалбите, а најголем број од нив се однесуваат на три членови од Кодексот, што значи дека и годинава ќе треба да работиме на медиумска писменост“, вели Калиќи.
Билјана Георгиевска, извршна директорка на СЕММ, вели дека статистичките податоци секоја година покажуваат различни трендови во поднесувањето на жалби до Комисијата. Во 2024 година имало голем број на лажни жалби во име на големи институции, што покажало злоупотребување на алатката за медиумска саморегулација, додека во 2025 година голем број на жалби биле поврзани со трагедијата во Кочани.
„Во само еден ден, непосредно по погребот на жртвите од катастрофалниот пожар, до Советот стигнаа преку 140 жалби. Секоја минута стигнуваше по една жалба што за нас беше многу необична ситуација која наликуваше на оркестриран дигитален напад, не само врз СЕММ, туку и врз медиумите, особено за содржините и начинот на известување поврзани со погребот. Тие главно влегоа во пакетот жалби кои се поднесени без основа, бидејќи се однесуваа на странски медиуми, од регионот, но и на телевизии од Индија“, вели Георгиевска и објаснува дека во проверката на автентичноста се утврдило дека доаѓаат од мејл адреси за една употреба или од непостоечки телефонски броеви на кој никој не одговара.
Снежана Трпевска, претседателка на Комисијата за жалби вели дека иако постои мислење дека одлуките на комисијата не се релевантни и не можат многу да променат, искуството вели дека за добар дел од медиумите на кои тие се однесувале им било важно и дека не им е сеедно кога ќе се посочат дека направиле етички пропуст.
„Од статистиката може да се види дека најголем број жалби се за интернет порталите, што укажува на тоа дека на публиката и е многу полесно материјалот за кој што се жали да го обезбеди на интернет, но и дека дел од традиционалните медиуми, како телевизиите подобро ги познаваат етичките правила“, вели Трпевска.
Таа посочува дека дел од жалбите се однесувале и на новите форми на новинарство, поточно подкастите, кои се многу гледана и моќна форма што ја збогатува креативноста и јавната дебата, но во која има и многу непрофесионализам и поединци кои работат како новинари, но не ги познаваат етичките стандарди. Трпевска вели дека донеле и одлуки кои се однесуваат на тоа дека не може да се објави текст со употреба на вештачка интелигенција без новинарот да ја контролира содржината.