„Детето мое имаше коскен тумор. Одам во нервохирургија, докторот ми вели дека снимката не била добра, да го снимам во Скопје и го прашав докторот ако треба да се плати, кажи ми. Потоа појдов кај друг доктор, и тој истото ми го рече и се вратив кај првиот доктор. Мажот ми појде во еден кафич и му ги даде парите на докторот. Откако му ги дадовме парите, веднаш се најде термин за операција, а претходно ми велеа дека нема термин, нема анестезиолог“.
Ова е сведоштво на жена, која споделила искуство за корупција, како дел од истражувањето кое го направило Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените ЕСЕ, насловено како „Снаоѓање“ или корупција? Неформални плаќања, врски и подароци во здравствениот систем“. Истражувањето, изработено во рамки на проектот „Посилен систем за поправедна заштита: Намалување на корупцијата во здравството“, се реализира со поддршка од Expertise France, преку AFD – Agence Française de Développement.
„Во мојот случај беше отворено. Ми побараа 20 евра за да ме вметнат на листа за ултразвук“, рекла друга жена која е дел од истражувањето.
Борјан Павловски од ЕСЕ, на брифинг со новинарите истакна дека целта на истражувањето била да се адресира корупцијата преку зајакнување на граѓаните, здравствените работници, но и промовирање на родово одговорните политики и институционалниот одговор.
„Главниот фокус ни се жените, преку едукација, истражување и промоција, да можат дс ги препознаат формите на корупција за да се спротивстават и да застапуваат за намалување на корупцијата. Вториот фокус ни се здр работници – доктори, акушерки, исто да ги препознаат формите и да знаат како да пријават ако е потребно. Перцепцијата на жените е дека дел од здравствените работници сами иницираат дека нешто треба да се даде за да добијат одредена здравствена услуга. Пациентите даваат мито за здравствени услуги кои им следуваат како право. Нашето истражување покажа дека тоа се должи на недостатокот на ресурси – немање термини за преглед, долги листи на чекање, немање кадар. Тоа ги тера пациентите да одат на приватно да се лекуваат или да дадат нешто за да ја добијат услугата која им следува. По однос на гинеколошката заштита, жените кажаа дека мора да се даде нешто, посебно при породување“, рече Павловски.
Дарко Антиќ од ЕСЕ информира дека во истражувањето учествувале 1.040 испитаници во Прилеп, Битола, Куманово, Свети Николе, Штип, Тетово и Гостивар.
„Влезниот момент на корупција е коа станува збор за услуги што се однесуваат на специјалистички услуги. Се бара или дава мито најчесто за добивање термин за операција или болничко лекување. Лицата кои живеат во урбана средина се помалку подложни за разлика од оние во руралните, а мажите бараат повеќе мито во споредба со жените. Врските се нормализирани и се прифатени како дел од културата на живеење. Сите испитаници барале некаква врска за да дојдат до некаква здравствена услуга. Една 4 од жени опфатени со истражувањето, се соочиле со некаков тип на корупција, конкретно за гинеколошка услуга, овде влегува и недавањето фискална сметка, давањето подароци при породување и слично. Секоја петта жена кажала дека ќе даде мито само зашто е во улога на мајка или е во период на бременост или породување. Истражувањето покажа дека мито се бара најчесто пред да се добие одредена здравствена услуга“, кажа Антиќ.
Испитаниците сметаат дека, во однос на она што треба да се промени, е да има подобри контроли од ФЗО и од Министерството за здравство, да има казни за оние кои бараат мито, но и да се намали непотизмот и партиското влијание при вработување. Како крајна активност од проектот, е креираање препораки кои потоа ќе им се дадат на надлежните во форма на акциски план.