Но, можеби најинтересното прашање во целата дебата не е кого имал предвид премиерот, туку дали поимот „талог“ може да биде сфатен како етичка, а не како партиска категорија.
Опозицијата веднаш го протолкува како навреда упатена кон неа. Власта возврати дека станува збор за опис на политичкиот модел што со години произведувал омраза, дефетизам, корупција и национални отстапки. СДСМ ја водеше расправата како да станува збор за партиска дисквалификација упатена кон нив и се разбира кон сите македонски граѓани.
А токму тука е суштинската грешка.
Ако под „талог“ се подразбираат политичари кои носеле одлуки што голем дел од јавноста ги смета за спротивни на националните интереси, ако се мисли на оние што ја злоупотребувале власта, учествувале во корупција, криминал, клиентелизам и партизација на институциите, тогаш тој поим не може да има партиска боја.
Во таков случај, „талогот“ не би бил СДСМ, ВМРО-ДПМНЕ, ДУИ, Левица или која било друга партија. „Талогот“ би бил секој што, без разлика на политичката припадност, ја злоупотребил довербата на граѓаните, ја ослабел државата или работел за личен наместо за јавен интерес.
Во македонската политика, речиси секоја нова власт доаѓала со ветување дека ќе го исчисти „талогот“ од претходната. По 2002 година се зборуваше за криминалот на претходната власт. По 2006 година – за транзициските профитери. По 2017 година доминираше тезата за „заробена држава“. Денес слушаме за „талог“.
Се менуваат зборовите. Се менуваат партиите. Но, моделот останува ист.
Ако „талогот“ се политичарите што носеле штетни одлуки за државата, тогаш тие не можат автоматски да престанат да бидат дел од тој „талог“ ако денес се блиски до новата власт. Ако „талогот“ е корупцијата, тогаш таа не исчезнува кога обвинетиот ќе ја смени партиската припадност.
Ако „талогот“ е злоупотребата на институциите, тогаш тоа мора да важи подеднакво за секој директор, министер, градоначалник или функционер – без разлика дали е од власта или од опозицијата.
Во спротивно, зборот ја губи својата морална тежина и станува само политичка алатка.
Тука се поставува прашањето за политичката доследност.
Доколку во „талогот“ спаѓаат политичарите кои ја поддржале Преспанската спогодба или Договорот за добрососедство со Бугарија, бидејќи власта ги оценува како штетни за македонските национални позиции, тогаш истиот критериум мора да важи и за сите што биле дел од тие процеси, без разлика каде денес политички се наоѓаат.
Доколку „талог“ се и корумпираните функционери, тогаш тој не може да завршува на границата меѓу власта и опозицијата. Корупцијата нема партиска книшка. Исто како што нема ниту злоупотребата на функцијата, непотизмот или клиентелизмот.
Токму затоа поимот има тежина само ако се применува неселективно.
Во спротивно, тој се претвора во уште една политичка етикета со која секоја власт ја опишува опозицијата, а секоја опозиција ја враќа квалификацијата кон власта кога ќе дојде на ред да владее.
Македонската политичка историја покажува дека речиси секоја нова власт доаѓала со ветување дека ќе го исчисти „талогот“ од претходната. Но, по неколку години, истите обвинувања биле насочувани и кон новата власт. Тоа значи дека проблемот не бил само во партиите, туку во политичката култура која создава чувство дека законите не важат еднакво за сите.
Затоа, ако Мицкоски навистина сака неговата порака да се памети како државничка, а не како дневнополитичка, тогаш „талогот“ мора да стане принцип, а не политичка квалификација.
Тоа подразбира ист аршин за сите – и за актуелните министри, директори и функционери, и за поранешните носители на власт; и за луѓето од сопствената партија, и за политичките противници. Само така јавноста ќе поверува дека не станува збор за пресметка со опозицијата, туку за пресметка со корупцијата, неодговорноста и политиките што ја ослабувале државата.
Во спротивно, зборот „талог“ ќе остане уште една силна политичка метафора која ќе мобилизира партиски симпатизери, но нема да придонесе за вистинска морална обнова на политичкиот систем.
На крајот, прашањето не е кој е „талог“, туку дали Македонија конечно е подготвена да воспостави правило според кое никој – без оглед на партиската книшка, функцијата или политичката моќ – нема да биде над законот и над јавниот интерес. Само тогаш „талогот“ ќе престане да биде партиска навреда и ќе стане етички критериум според кој ќе се оценува секој што влегува во политиката.
Лесно е да се говори за „талогот“ кога се мисли на политичкиот противник. Многу потешко е истиот аршин да се примени врз сопствените функционери, министри, директори, градоначалници или коалициски партнери.
А токму тоа ја прави разликата меѓу политичката реторика и државничкиот принцип.
Вистинскиот тест за зборот „талог“ допрва доаѓа. Државата нема потреба од нови политички етикети. Има потреба од етички стандарди што ќе важат за сите.
А.Д.