Иако во голема мера се набљудуваат како сеизмограф на политичките потреси во земјата, денешните локални избори треба да дадат недвосмислен одговор само на едно прашање – кој во следните четири години ќе ги води локалните самоуправи во еден град и девет општини.
Тоа не значи дека не се очекуваат потреси на политичкото тло, бидејќи излегувањата на гласање во текот на 2025 година покажаа дека изборната битка на локално ниво може да стане неизвесна.
Владејачката коалиција предводена од Српската напредна странка (СНС) до 2024 година главно остваруваше убедливи победи.
Меѓутоа, од падот на настрешницата во Нови Сад на 1 ноември и вклучувањето на студентите во антивладините протести, поддршката за СНС и нејзините партнери се намалуваше, покажаа резултатите од локалните избори во 2025 година во Мионица, Неготин, Сечањ, Заечар и Косјериќ.
Во недела, на 29 март, на гласање излегуваат жителите на Аранѓеловац, Бајина Башта, Бор, Кладово, Књажевац, Кула, Лучани, Мајданпек, Севојно и Смедеревска Паланка.
Во изборната трка против владејачката Српска напредна странка (СНС) повторно учествуваат и студентите, кои минатата година артикулираа и политички барања, меѓу кои и вонредни избори.
Кампањата пред последните избори ја одбележаа „изразена нерамноправност на учесниците, високи тензии, проследени со притисоци, инциденти и бескрупулозна негативна кампања“, се наведува во заклучоците од извештајот на организацијата Црта, која ги следи изборите.
Власта ги зби редовите, опозицијата помалку хомогена
Претставниците на власта во сите десет места настапуваат на една листа со сличен назив.
Како и повеќепати досега, на гласачкото ливче најнапред стои името на претседателот Александар Вучиќ, па името на градот, со додатокот: „Нашето семејство“: Александар Вучиќ, Кула, нашето семејство или Александар Вучиќ, Лучани, нашето семејство.
Српската напредна странка во сите места излегува на избори во коалиција со партнери, што претходно не секогаш беше случај на локално ниво, каде што сојузите ги склучуваше по изборниот ден.
Во опозицискиот табор ситуацијата е помалку хомогена.
Постојат неколку варијанти за излегување на гласање – студенти и опозиција заедно, студенти и опозиција одвоено, студенти само со поддршка од опозицијата, која не учествува на изборите, а сето тоа со бројни групи граѓани, чести во локалната политика.
Црта во анализата ја истакнува проблематичната улога на поединечни набљудувачки мисии кои се акредитирале за да ги следат изборите.
„За првпат се присутни и странски набљудувачки мисии, сосема непознати за домашната јавност, но познати на меѓународните набљудувачки асоцијации кои веќе ги означиле како ‘лажни набљудувачи’“, наведува Црта.
Тие служат за „негирање на изборните нерегуларности во корист на авторитарни влади“, се додава.
Како пример се наведуваат двајца акредитирани набљудувачи од САД, „кои се забележани во базата на лажни набљудувачи на меѓународната асоцијација ЕПДЕ (The European Platform for Democratic Elections), а се појавија и на локалните избори минатата година во Грузија“.
Локални избори 2025
Локалните избори во Неготин, Мионица и Сечањ, кои се одржаа во ноември 2025 година, ги одбележаа висока излезност, бројни инциденти и претставки од набљудувачите за нерегуларности на избирачките места и во нивна близина.
Набљудувачите укажуваа на купување гласови, водење паралелни списоци, па дури и на напади врз нивни членови.
Иако и Европската Унија побара „брза и транспарентна истрага“ за сите случувања и инциденти, немаше правна разрешница.
Владејачката коалиција победи во сите три места, но со помал процент на гласови отколку на претходното излегување на гласање.
Во исто време, во локалното собрание во Мионица за првпат влегоа студенти.
Шест месеци претходно се гласаше во Заечар и Косјериќ.
Владејачката Српска напредна странка (СНС) во Косјериќ за влакно ја победи опозициската листа поддржана од студентите и има еден мандат повеќе во собранието.
Во меѓувреме, Заечар веќе со месеци се наоѓа во политички лимб.
Со градот раководи привремен орган, бидејќи собранието сè уште не е конституирано, откако Вишиот суд, постапувајќи по жалба на опозицијата, во два наврати ги поништи мандатите на советниците.