Употребата на дроги од страна на средношколците во Полог останува загрижувачка појава, а многу општини сè уште немаат функционални механизми за спречување на оваа појава, објавува Порталб во своето трето продолжение на оваа тема. Истражувањето на Порталб.мк покажува дека општинските совети за превенција против малолетничка деликвенција или не се оформени или функционираат само формално, што го ослабува локалниот систем за превенција.
По резултатите од истражувањето и официјалните податоци за употребата на наркотични средства кaj средношколците во Полошкиот регион, Порталб.мк истражуваше, дали деветте општини во овој регион ја исполниле својата обврска согласно Законот за правда за децата, според кој се обврзани да формираат општински совети за спречување на оваа појава.
Поточно, во член 158, став 1 од овој закон се вели дека „Градоначалниците на општините, градоначалниците на општините во градот Скопје и градоначалникот на градот Скопје предлагаат на советите на општината, советите на општините во градот Скопје и советот на град Скопје да именуваат Совет за превенција на детско претстапништво “.
Доколку не го направат ова за градоначалниците се предвидени казни согласно член 160, односно во членот се вели:
„Глоба во износ од 300 до 500 евра во денарска противвредност ќе им се изрече на градоначалникот на општината, градоначалниците на општините во градот Скопје и градоначалникот на градот Скопје кои нема да ја исполнат обврската од член 158, став (1) од овој закон“.
Но, општините се далеку од исполнување на оваа обврска.
Каква е ситуацијата во Полог?
Општина Тетово, како најголема во овој регион, го формираше Општинскиот совет за превенција против малолетничка деликвенција на 17 мај 2023 година, кој го сочинуваат 17 членови од различни институции. Овој совет е активен и спроведува разни превентивни активности.
Фисник Џелили/Порталб.мк (архива)
Но, Општина Гостивар, како една од најголемите во регионот, сè уште не формирала ваков совет.
„Општина Гостивар е свесна за законската обврска за формирање на овој совет, во моментов се разгледуваат сите организациски аспекти и правната основа за неговото формирање “, изјавија од Општина Гостивар.
Друга општина што го формирала овој совет уште од 2023 година е Боговиње.
„Немаме програма за работа за 2025 година и немаме буџет доделен за 2025 година поради недостаток на средства“, рекоа од Општина Боговиње.
Од Општина Желино информираа дека „се во процес на формирање на Општинскиот совет за превенција против малолетничка деликвенција“.
Слично, и од Општина Маврово и Ростуше изјавија дека не формирале ваков совет.
„Ова тело е планирано да се формира најдоцна до месец јуни“, изјавија од Општина Маврово и Ростуше.
Од Општина Брвеница пак велат дека немаат посебен општински совет, но дека општинската администрација издвојува средства од буџетската ставка за програмата „Администрација“ за активности поврзани со превенција на детската деликвенција, според
потребите и во зависност од тековните случаи.
„Со овие средства се поддржуваат активности како: образовни програми во училиштата, поддршка на семејствата и социјални услуги, краткорочни превентивни кампањи, обуки за наставниците и администрацијата. Распределбата на средствата се врши флексибилно, во согласност со моменталните потреби и приоритети на општината, со цел максимална ефикасност и заштита на децата“, изјавија од Општина Брвеница.
Ниту Општина Теарце не формирала ваков совет, а од Општина Врапчиште и Општина Јегуновце не одговорија на новинарските прашања од Порталб.мк.
Институциите играат „пинг-понг“ со одговорноста
Министерството за правда не располага со податоци за овие совети и за тоа дали некоја општина е казнета за нивно неформирање.
„За ова прашање треба да се обратите до Државниот совет за превенција на детско престапништво, кој е независен и автономен во вршењето на своите должности и има надлежност за запознавање на граѓаните цо правата на малолетниците. Од Советот ќе ги добиете сите потребни информации за формирање на општински совети и за евиденцијата што ја водат“, соопштија од Министерството за правда.
Од друга страна, од Државниот совет за превенција на детското престапништво велат дека општинските совети за превенција на деликвенцијата имаат суштинска улога во справувањето со девијантното однесување, но, според нив, ова не се применува соодветно во пракса.
„За жал, факт е дека во Полошкиот регион постои јасен недостаток на интерес и посветеност за формирање и функционирање на овие совети, што сериозно го ослабува системот за превенција токму таму каде што е најпотребен“, велат од Државниот совет за превенција на детското престапништво.
Од Државниот совет нагласуваат дека не е доволно советите да постојат само формално.
„Но, потребно е тие вистински да функционираат, со полн капацитет и со конкретни програми што ќе придонесат за здружување на локалните ресурси и за ефикасна превенција. Позитивните примери од општините во кои што советите се активни јасно покажуваат дека еден таков пристап дава резултати и треба да послужи како модел за другите општини“, велат од Државниот совет за превенција на детското престапништво.
Државниот совет ја нагласува потребата за измени на Законот за локална самоуправа, со кои јасно ќе се дефинираат обврските и одговорностите на градоначалниците и општинските совети во случај на неформирањето на општинските совети за превенција против малолетничката деликвенција.
Инспекторатот за локална самоуправа не изрекол никакви казни
Од Државниот инспекторат за локална самоуправа за Порталб.мк потврдија дека не изрекле никакви казни за општините кои не ги формирале овие совети.
„Државниот инспекторат за локална самоуправа е надлежен орган за надзор на законитоста на прописите донесени од општинскиот совет во однос на член 3 од Законот за Државниот инспекторат за локална самоуправа, при што во овој конкретен случај вашиот поднесок не е во согласност со нашите надлежности, што значи дека ние како орган не можеме да ги обврземе градоначалниците на општините да формираат општински совети за превенција на малолетничкото престапништво“, изјавија од Инспекторатот за локална самоуправа.
Ахмеди: Советите можат да бидат функционални и да имаат влијание
За тоа, како функционира во пракса општинскиот совет за превенција против малолетничка деликвенција разговаравме со професорката Блерта Ахмеди, претседателка на Општинскиот совет за превенција против малолетничка деликвенција во Општина Тетово.
Таа вели дека една од главните причини зошто многу општини сè уште не формирале или не ги функционализирале општинските совети за превенција против малолетничка деликвенција е поради недостатокот на институционална приоритизација, професионални капацитети и координација меѓу локалните институции.
Професорката објаснува дека во пракса често недостасува свесност за важноста на овие механизми во превентивен аспект, а во некои случаи тие остануваат само формално предвидени, без конкретни активности и без доволна поддршка од надлежните институции.
Меѓутоа, таа вели дека овие совети се исклучително важни бидејќи создаваат простор за меѓусекторска соработка помеѓу општината, полицијата, училиштата, центрите за социјална работа, експертите и другите организации, со цел рано идентификување и спречување на негативните појави кај младите.
„Од искуството на Советот на општина Тетово можам да кажам дека превентивните и едукативните активности се од особена важност, особено кога се спроведуваат директно со ученици од основни и средни училишта. Во соработка со СВР Тетово, Центарот за социјална работа, психолози, социолози и други професионалци, досега се одржани работилници и дискусии на теми поврзани со врсничкото насилството, правните последици од малолетничката деликвенција и негативните последици од употребата на наркотичните супстанции. Преку овие активности младите имаа можност отворено да дискутираат и да станат свесни за негативните ефекти што ги носи употребата на наркотични средства во однос на здравствените, социјалните и правните аспекти“, рече
Ахмеди.
Таа додаде дека ова прашање треба и понатаму да се решава од превентивен аспект, преку континуирана меѓусекторска соработка и активно вклучување на сите надлежни институции, бидејќи само еден координиран и долгорочен пристап може да обезбеди одржливи резултати во заштитата на младите од девијантни појави и употреба на наркотични супстанции.
Инаку, слично истражување на Порталб.мк во 2023 година покажа дека од вкупно 81 општина во земјата, само 33 имале формирано Општински совет за превенција против детската деликвенција.
Продолжува…
Пишува: Фисник Џелили