Малта е ранлива на „повторени случаи на корупција на високо ниво“ освен ако не го зајакне владеењето на правото и заштитата на новинарите, изјави Шами Чакрабарти од Лабуристичката партија на отворањето на истрагата за судските неуспеси по смртта на Дафне Каруана Галиција. Чакрабарти, член на Домот на лордовите и поранешен директор на групата за човекови права „Либерти“, е именувана за специјален известувач за истрагата на Советот на Европа за последиците од атентатот врз антикорупциската новинарка, која загина во бомбашки напад со автомобил во октомври 2017 година.
Малта е во превирања по ослободувањето на богатиот и политички влијателен бизнисмен, Јорген Фенех, од каква било вмешаност во убиството на Каруана Галиција. Фенех негира дека му платил на посредник 150.000 евра за да биде убиена. На првото рочиште на истрагата, во среда, Чакрабарти рече дека пресудата „запрепастила многумина во малтешкото општество и пошироко“.
„Сега поминаа речиси девет години од атентатот што го погоди самото срце на јавниот живот на Малта, но организаторот сè уште не е повикан на одговорност“, додаде таа. Први сведоци во среда беа најстариот син на новинарката, Метју Каруана Галиција, и нејзината сестра Корин Вела, кои ја доведоа во прашање пресудата, со која се отфрлија обете обвиненија против Фенех со мнозинство од 8-1.
Метју Каруана Галиција им рече на членовите на комитетот на советот за правни работи и човекови права: „Малтешката јавност ги виде сите докази против обвинетиот и огромното мнозинство беше убедено во неговото соучество во убиството. И затоа постои оваа атмосфера на целосно неверување како поротата можеше да донесе таква одлука.“
Се смета дека државниот обвинител на Малта подготвува жалба, со цел да обезбеди повторно судење. Советот на Европа, основан во 1949 година по Втората светска војна, ја создаде Европската конвенција за човекови права. Него го води собрание составено од членови на парламентите на неговите 46 земји-членки.
За време на сослушувањето, претставниците изразија шок и загриженост во врска со пресудата, повикувајќи го Европскиот парламент и Европската комисија да интервенираат. Јулијан Булаи, романски политичар од централно-десничарската партија, посочи дека ЕУ може да ги задржи средствата од Малта. Постапката, позната како механизам за условеност на владеењето на правото, за прв пат беше употребена во 2022 година, против Унгарија.
„Ако постои толку голем проблем во однос на владеењето на правото и функцијата на малтешките институции, ЕУ треба да примени слична постапка за зголемување на притисокот за реформи“, рече Булаи. Тој рече дека постапката „функционирала во други случаи… Па зошто да не функционира и во случајот на Малта?“
Малта, најмалата земја-членка на ЕУ, со население од 600.000, е нето примател на пари од ЕУ. Анализата сугерира дека откако се приклучи на блокот пред 22 години, островот добил 2,4 милијарди евра повеќе субвенции отколку што уплатил.
Чакрабарти рече дека ќе разгледа зошто Малта не успеала да ги спроведе многу од препораките од јавната истрага одржана по убиството.
„Целното убиство на новинар во средината на истрагата за корупција на високо ниво предизвика морници во ‘рбетот кај сите што се грижат за демократските вредности“, рече таа. „Многумина тврдат дека не се спроведени законските и политичките промени потребни за заштита на новинарите за борба против корупцијата и обезбедување независно функционирање на правдата.
„Исклучително сум загрижена од очигледното отсуство на реформи во критичните области што ја прават Малта ранлива на повторени случаи на корупција на високо ниво и ја ограничуваат слободата на печатот, што треба да ја држи под контрола.“
Јавната истрага покажа дека иако немало докази дека малтешката држава имала директна улога во убиството, државата сноси одговорност за создавање клима на неказнивост.
Препорача закони против мафијата во италијански стил, а попречувањето на полициските истраги и злоупотребата на службената должност ќе се сметаат за кривично дело за јавните службеници. Овие мерки сè уште не се спроведени.
Чакрабарти го спореди случајот Каруана Галиција со грешки во правдата во Велика Британија, каде што службениците биле вклучени во прикривање, наведувајќи го лошото управување со кулата Гренфел, скандалот со поштата и катастрофата на фудбалскиот стадион Хилсборо. Таа рече дека нејзината истрага, насловена како „Правдата е одложена: недовршената имплементација на случајот Дафне Каруана Галиција“, веројатно ќе заврши за една година.
Вела рече дека стравот дека сериозните злосторства можат да останат неказнети се зголемил по пресудата. „Пред да се донесе пресудата, живеевме во земја каде што беше убиен новинар, но имаше шанса да се стави крај на неказнивоста. Тоа исчезна веднаш штом беше објавена пресудата.“
Таа рече дека новинарите кои продолжиле да истражуваат обвинувања за корупција во кои се вклучени поранешни членови на владата на Малта „се чувствувале непријатно одејќи до своите автомобили по таа пресуда“.